To takie proste!
Samorządowe Przedszkole nr 154 im. Janusza Korczaka
Strona głowna  /  Aktualności  /  Agresja w przedszkolu
Agresja w przedszkolu
data dodania: 2009-12-02 18:04:44
Przygotowała i opracowała: Dorota Banaś

AGRESJA U DZIECI PRZEDSZKOLNYCH

W kilku odsłonach pragnę przybliżyć zagadnienie agresji u dzieci w wieku przedszkolnym. Uważam ten problem za istotny z tego względu, że podczas praktyk
w różnych placówkach przedszkolnych czy w oddziałach szkolnych dla sześciolatków spotykałam się z wieloma różnorodnymi objawami agresji, które obserwuję także na co dzień w pracy, w tutejszej placówce. Są to m.in. kłótnie, bicie, popychanie, szczypanie, gryzienie, kopanie, ciągniecie za włosy, plucie, wyrywanie zabawek, rzucanie nimi ze złością i ich niszczenie.
Powstaje pytanie, skąd biorą się te wszystkie objawy, spróbujcie Państwo przyjrzeć się im jeszcze raz i zastanowić się jakie może być ich źródło.
Kiedy jeszcze raz prześledzimy listę agresywnych zachowań widać wyraźnie,
o co tutaj naprawdę chodzi, już we wczesnym okresie przedszkolnym w przypadku opisanych zachowań mamy do czynienia z obroną czegoś lub kogoś. Agresja nigdy nie istnieje
bez przyczyny, dziecko broni siebie samego przed atakami, broni inne bliskie mu dzieci, broni przedmiotów i terytorium zabawy, swoich pomysłów na zabawy i planów,
praw i zainteresowań, prawa do samodzielności, a także zaspokojenia swoich ważnych potrzeb. Oczywiście istnieją też inne przyczyny agresji; takie, które wiążą się z chęcią dominacji i uznania czy zwrócenia na siebie uwagi, takie, które wynikają ze sprawdzenia granic przeforsowania swojej woli, są to np. sytuacje kiedy dziecko wypróbowuje cierpliwość rodziców, krzycząc o słodycz czy zabawkę, a także frustracje, z którymi dziecko nie może sobie poradzić i reaguje agresją, inną częstą przyczyną agresji jest też strach.
Skoro już wiemy skąd agresja może się brać, zastanówmy się teraz czy jest w ogóle potrzebna ?
 „Jedno jest pewne: agresję, która przybiera formę pogardy dla człowieka i prowadzi do przemocy oraz destrukcji, należy odrzucać, zapobiegać jej powstawaniu wszelkimi dostępnymi środkami. Ale jeśli zastanowimy się w bardziej intensywny i zróżnicowany sposób, wtedy będziemy wiedzieli, że agresja jest potrzebna do życia, przede wszystkim
do współżycia z innymi- i to już w dzieciństwie.”. Zatem jeśli rozumiemy agresję jako przejawy przemocy i zniszczenia, takiej agresji zawsze należy powiedzieć stop, jeśli jednak spojrzymy na agresję z szerszej perspektywy, zobaczymy, że jest ona potrzebna m.in. po to, by stanąć w obronie słabszych, zwrócić uwagę na swoje potrzeby, sprzeciwić się
i powiedzieć „nie” w słusznej sprawie. Wyobraźcie sobie Państwo, że w grupie pięciolatków jest dwoje dzieci lubianych i wywierających ogromne wrażenie, potrafią stanąć w obronie kolegi czy koleżanki, powiedzieć „nie” w słusznej sprawie, umieją pocieszyć kogoś smutnego, reagują na złe zachowania rówieśników, takie dzieci posiadają dozę tej szerzej rozumianej agresji.
 Proces przystosowania do życia w społeczeństwie, wśród ludzi, uczy nas jakie przejawy agresji są akceptowane, a jakie są odrzucane. Rozróżnianie ich to cel, który można osiągnąć już w przedszkolu.
 W przedszkolu dzieci bezustannie doświadczają agresji, obserwują ją u innych dzieci lub same przejawiają różne zachowania agresywne, z agresją w sensie przemocy dzieci spotykają się czasem w domach rodzinnych, uczestnicząc w tym wszystkim czują i wiedzą, kiedy agresja się opłaca i przyswajają sobie pewne wzorce reakcji. „Obrona i buntowanie się mogą być jak najbardziej słuszne, ale przemoc i agresywne onieśmielenie nigdy nie mogą być modelami godnymi naśladowania, akceptowanymi, nagradzanymi.”
 Tym co do tej pory przedstawiłam chciałam zwrócić uwagę na to jak ważne jest różnicowanie agresji i jej przyczyn. „Jeśli chcemy odnosić sukcesy w wychowaniu z agresją, trzeba dokładnie przyglądnąć się jej, rozróżniać i dostrzegać zależności.”
 W czym tak naprawdę tkwi problem agresji ? Można podać kilka odpowiedzi, agresja jest najczęściej głośna, mimo to trudno wyłapać jej początek, z reguły można dojść do tego, kto kogo uderzył, kto jest sprawcą, a kto ofiarą, ale już niezwykle rzadko da się odtworzyć,
co dokładnie się wydarzyło. Poza tym kłótnie, bijatyki, złość, krzyki przerywają każde zajęcia
i zabawę. Nauczyciel, a także dzieci niezaangażowane w konflikt zwracają uwagę
na osobników ze zmarszczkami złości i groźnymi spojrzeniami. W takiej sytuacji niezbędna jest natychmiastowa reakcja i zajęcie odpowiedniego stanowiska.
 Wiek przedszkolny to czas, kiedy agresywne wystąpienia są najczęstsze w całym życiu, często rodzice liczą na to, że w przedszkolu dziecko nauczy się wszystkiego, także tego, by radzić sobie z agresją, jednak to w rodzinie są osoby pierwszego kontaktu,
które stanowią wzorce dla dziecka, również w zakresie agresji. W przedszkolu owszem dziecko uczy się, że w razie konfliktów, nauczycielka wkracza do akcji, uczy się też, że dany sposób zachowania jest zły, ale przedszkole może stanowić uzupełnienie działań i wysiłków rodzinnych. Bardzo ważna jest współpraca rodziców z przedszkolem. Nie można też oczekiwać, że w przedszkolu dziecko nie spotka się z agresją, agresywne zachowania są częścią codzienności w przedszkolu, z resztą są też częścią dorosłego życia. Dziecko nie może całkowicie uniknąć udziału w agresywnych sytuacjach czy choćby obserwowania ich, ale może się nauczyć, że konflikt to nie tzw. „koniec świata” i można z niego wybrnąć, zachowując dobre relacje z uczestnikami agresywnej sytuacji.
 Przeważnie w grupie przedszkolnej znajdzie się minimum jedno dziecko,
do poskromienia którego nauczyciel zużywa sporo energii. Ciągłe agresywne zachowania przedszkolaka mają swoje przyczyny. Na powtarzające się agresywne zachowania narażone są dzieci które:
? Przeżyły dzieciństwo, w którym brakowało ciepła i bezpieczeństwa, szczególnie akceptacji ze strony matki, ich potrzeby emocjonalne nie były zaspokajane, stąd rodzi się złość i frustracja, które z kolei budzą agresję, nowo poznanych ludzi dziecko traktuje jako wrogów.
? Wcześnie pokazywały agresywne zachowania i nikt na nie nie reagował, dzieci takie uznają agresywność za doskonały środek używany w dążeniu do własnych celów.
? Wychowywane są w sposób autokratywny, wychowanie oparte na surowej dyscyplinie,
z użyciem kar psychicznych i fizycznych uczy dzieci przemocy, zgodnie z zasadą- przemoc rodzi przemoc.
Wymienione przyczyny nie są jednak normą, a jedynie możliwościami, które mogą występować jako czynniki budzące agresję.
Co ciekawe agresja może przybierać różne oblicza, możemy wyróżnić następujące
4 grupy:
• Agresja fizyczna- atak fizyczny, wstępem jest najczęściej gwałtowne starcie z powodu zabawki lub pomysłu na zabawę,
• Agresja werbalna- konfrontacja słowna wyzwiska, sprzeciwy, komentarze typu:
„Idź stąd!”, „Zostaw to!”, „Przestań!”,
• Agresja pośrednia lub cicha- agresja zamaskowana, nie musi dojść do nawiązania kontaktu, przykładem jest głupi dowcip w celu ośmieszenia ,
• Agresja relacji- służy do wykluczania pewnych osób z grupy i postawieniu siebie
w lepszym świetle, wyobraźcie sobie Państwo sytuację, kiedy załóżmy Ania po przyjściu do przedszkola w obecności Kasi mówi do swoich kilku koleżanek z przekonaniem: „Ale Kasia nie może się z nami bawić, ona jest jeszcze za mała, prawda?”, „Kasia odejdź
od nas, chcemy się bawić”, „Ty tego jeszcze nie potrafisz, dobrze o tym wiesz!”, w tego rodzaju agresji dziecku nie chodzi o to, by wykluczyć Kasię z zabawy, ale by pokazać swoją wyższość, to, że jest lepsze i ma wpływ na innych, Kasia staje się jedynie środkiem do wykorzystania tego celu.

Jak Państwo myślą, który z rodzajów agresji jest najbardziej niebezpieczny ? Wydawać,
by się mogło, że jest to typ agresji fizycznej, jednak jest to mylące, gdyż pozostałe rodzaje agresji są równie bolesne dla dziecka, ale zdecydowanie rzadziej zwracamy na nie uwagę, gdyż nie objawiają się w sposób krzykliwy i głośny. Naszym zadaniem jako nauczycieli
i zadaniem Państwa jako rodziców jest staranie się o to, by nie skupiać się jedynie na agresji fizycznej dzieci, ale by zwracać uwagę również na jej inne typy.
Nie zawsze jednak interwencja osoby dorosłej, obserwującej agresywne zachowania
u dzieci jest potrzebna. Dzieci uwielbiają ze sobą rywalizować, wyobraźmy sobie sytuację, kiedy jedno dziecko mówi: „Uważaj, ja jestem dzikim tygrysem, siedzę w dżungli i czekam na to, że tamtędy będziesz przechodził. Wtedy skaczę z drzewa prosto na ciebie, ty się przewracasz, potem uderzam cię moją łapą, a na koniec odgryzam ci głowę. Dobrze ?”, drugie dziecko odpowiada z radością: „Dobrze! Położę jeszcze koc, żeby mi się nic nie stało, jak będziesz na mnie skakał.” Jak Państwo myślicie, czy tego rodzaju agresja w formie zabawy jest dobra czy zła?
Otóż okazuje się, że agresji w formie zabawy nie należy się obawiać, a nawet ją wspierać,
niesie ona ze sobą pozytywny wpływ:
- po dłuższej spokojnej zabawie, krótka agresja w formie zabawy dodaje dzieciom zapasu świeżej energii
- jest pewną strategią do nabywania kontaktów, dziecko w pełen fantazji sposób stara się walką „na niby” zdobyć sympatię rówieśników
- zagrana agresja „na niby” często kończy prawdziwą agresję, gdyż rozładowuje napięcie
Każde dziecko odczuwa pewne niszczycielskie zdolności, w jakiś sposób przeżywa agresję
i jest to bardzo pomocne dla jego normalnego rozwoju, pod warunkiem, że rozgrywa się
w przestrzeni „na niby”- właśnie w zabawie czy w fantazjach. Przytoczę zabawny cytat
użyty przez dziecko w jednej z zabaw : „Umrzyj proszę, jeszcze raz, tak pięknie, na śmierć!”.  
Agresję w formie zabawy trzeba obserwować, gdyż jest bardzo wrażliwa
na zakłócenia, interwencja dorosłego będzie potrzebna, gdy zauważy, że któreś dziecko
nie chce się już bawić, gdy brakuje uśmiechu i oznak przyjacielskiego sprzymierzenia, kiedy jakieś dziecko jest zagrożone przez innych lub kiedy odczuwa ból. Nie powinno się dławić
w zarodku całkiem niewinnych przepychanek, może to doprowadzić do tego, że dziecko wycofa się z jakichkolwiek relacji i nie będzie się potrafiło nigdy obronić czy wyrazić swojego zdania. Ale zawsze trzeba interweniować, kiedy konflikt między dziećmi niebezpiecznie się zaostrzy.
Co robić w przypadku, gdy agresja nie jest zabawą?
- Nie reaguj na przemoc przemocą, jest o bowiem dla dzieci sygnał, że dorośli akceptują to, co robią, ponieważ robią tak samo,
- Przerwij walkę, rozdziel dzieci i zwracając się po imieniu stanowczo i spokojnie porozmawiaj z nimi, dobrze jeśli jest kontakt dotykowy, wtedy dziecko czuje bezpośrednią
i silną obecność osoby dorosłej
- Zastanów się, w jaki sposób dzieci mogą wyładować nadmierną negatywną energię
np. bieganie, skakanie, taniec, kącik złości, w którym dziecko może np. pomiąć gazetę
i podrzeć ją na kawałki (wszystko zależy od warunków).
Dzieci agresywne są często niepewne i przeciążone, często mają niskie poczucie wartości. Szczególnie agresywne dziecko chce zwrócić na siebie uwagę. Wszystko jedno jakim sposobem- także przemocą- chce zdobyć zainteresowanie bliskich mu osób. Nie da się tego zlikwidować karami i gniewem. właśnie wtedy, gdy dziecko sprawia kłopoty, potrzebuje od dorosłych sygnału; „ Kochamy Cię, ale to nie znaczy, że zawsze będziemy tolerować twoje zachowanie!”, „Twoje zachowanie było złe, ale zawsze będę Cię kochać.”. Aby pomóc dziecku, które często wykazuje przejawy agresji można zastosować też bajki terapeutyczne, przykładem jest OPOWIEŚĆ O TIMIE, KTÓRY WSZYSTKICH WPRAWIAŁ
W PRZERAŻENIE Corneli Nitsch, serdecznie zapraszam do jej lektury.
Bajka pokazuje dzieciom, że można pokonać agresję, że przemocy nie wolno ustępować, ale należy rozwiązywać ten problem, pokazuje też, że osoba, która przejawia agresję, nie jest wcale najlepsza, przecież nikt jej nie lubi i wszyscy chcą przed nią uciekać, jak przed głównym bohaterem- misiem Timem. Bajka może być doskonałym punktem wyjścia do rozmowy na temat agresji.
Jak sobie radzić z agresją dziecka ?
Radzenie sobie z agresją u dzieci wymaga kompetentnego rozróżnienia!
Przemoc i agresywne zachowania nie mogą być pod żadnym pozorem akceptowane
i nagradzane.
Należy konsekwentnie interweniować w przypadkach agresywnych reakcji dzieci
Dziecko musi wiedzieć, że emocje nie mogą przebiegać w niekontrolowany sposób
i że po przekroczeniu pewnej granicy spotka się z konsekwencjami.
Jeśli dziecko sprawdza dokąd może się posunąć wykorzystując agresywne zachowania, należy wytyczyć mu konkretne, niezmienne granice- dziecko w domu, w przedszkolu,
z opiekunką musi wiedzieć co jest dobre, a co złe, dlatego tak ważna jest współpraca środowiska przedszkolnego z rodzicami, reguły- granice muszą być wszędzie takie same.
Jeśli agresja dziecka rodzi się z frustracji, należy zwrócić uwagę na potrzeby dziecka (potrzeby muszą być słuszne, jeśli dziecko będzie robić awanturę z powodu lizaka, który chce dostać, ustąpienie mu będzie błędne, gdyż nieświadomie nagrodzimy dziecko).
Jeśli agresja jest w formie zabawy nie należy jej przerywać, ona stabilizuje grupę, ułatwia nawiązywanie kontaktów, ma działanie uspokajające.
 Dorośli, z którymi dziecko spotyka się na co dzień są wzorami dla niego, również
w przypadku agresji nasze zachowanie jest dla dziecka wzorem do naśladowania, dlatego warto zastanowić się, jak my dorośli rozwiązujemy konflikty, może jesteśmy rodzicami, którzy zachęcają dziecko, żeby z każdym dawało sobie radę? A może zbyt rzadko wtrącamy się, kiedy dzieci się biją?
 Zostawiam Państwu i sobie samej tą refleksję do przemyślenia, a zbliżając się  
ku końcowi przedstawię jeszcze literaturę, z której korzystałam, opracowując artykuł, równocześnie zachęcam do bliższego zapoznania się z nią.




Gabriele Haug – Schnabel Agresja w przedszkolu Poradnik dla rodziców i wychowawców
Jan- Uwe Rogge Agresja a wychowanie Czy dzieci mają prawo do agresji?
Cornelia Nitsch Bajki pomagają dzieciom
 




 


Komentarze
Dodaj komentarz
Imię i Nazwisko
Adres e-mail
Komentarz
Wpisz wynik: 2+3